Wat twintig jaar geleden begon als een soort verstandshuwelijk tussen verschillende natuurpartners, is uitgegroeid tot een van de opvallendste natuurprojecten in Halle. Plan Boommarter viert dit jaar zijn twintigste verjaardag. De ambitie blijft dezelfde: versnipperde stukjes natuur met elkaar verbinden en zo dieren en planten opnieuw meer ruimte geven.
“De bedoeling was om al die losse stukjes natuur met elkaar te verbinden”, vertelt Benjamin Swaelens. “Twintig jaar geleden zijn we daarmee begonnen en we mogen eerlijk zeggen dat het een groot succes is geworden.”
Plan Boommarter ontstond in 2006 als samenwerking tussen onder meer de stad Halle, Natuurpunt Halle, het Agentschap voor Natuur en Bos, Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei en de Natuurgidsen Zuidwest-Brabant. Het oorspronkelijke werkgebied besloeg ongeveer 2.000 hectare tussen onder meer het Hallerbos, Lembeekbos, Maasdalbos en Berendries.
Niet alleen bomen planten
Wie bij Plan Boommarter alleen aan bosuitbreiding denkt, heeft maar een deel van het verhaal mee. De voorbije twintig jaar kwamen er ook hagen, houtkanten, bomenrijen, boomgaarden, poelen en andere kleine landschapselementen bij.
“Het gaat niet alleen over bos”, zegt Benjamin. “Ook boomgaarden, struiken, hagen en andere kleine landschapselementen zorgen ervoor dat de natuur minder versnipperd raakt. Daardoor worden de leefgebieden van dieren groter en krijgen ze meer overlevingskansen.”
Het Hallerbos is ondertussen ongeveer tien procent groter geworden en telt vandaag 622 hectare. Ook de kleinere natuurgebieden in de omgeving werden versterkt en beter met elkaar verbonden.
Johan omschrijft de samenwerking van de voorbije twintig jaar als een “verstandshuwelijk”.
“Er was in het begin niet veel liefde in het spel, maar iedereen was ervan overtuigd dat het belangrijk was om de natuur opnieuw met elkaar te verbinden. Een verstandshuwelijk kan blijkbaar ook werken. Ondertussen heeft het zelfs wat liefde gegenereerd, maar vooral veel bomen, boomgaarden, hagen en natuurverbindingen.”
Samen planten in weer en wind
Een belangrijk onderdeel van Plan Boommarter waren de vele acties met vrijwilligers. Er werd samen geplant, gewandeld en gewerkt aan het landschap. Soms onder minder aangename omstandigheden.
“We hebben soms in de koude, de regen en zelfs de sneeuw geplant”, vertelt Johan. “Maar dat waren stuk voor stuk leuke momenten. Het is bijzonder om te zien hoe iets wat je twintig jaar geleden hebt aangeplant, vandaag gegroeid is.”
Ook de aankoop van strategische gronden en de aanleg van nieuwe natuur hielpen om de verschillende natuurgebieden dichter bij elkaar te brengen. De bedoeling is dat dieren zich gemakkelijker tussen de gebieden kunnen verplaatsen. De boommarter werd daarbij als symbool gekozen omdat die nood heeft aan grote, goed verbonden bosgebieden.
Nog lang niet klaar
Het twintigjarig bestaan betekent volgens de initiatiefnemers dan ook niet dat het project afgerond is. Sinds 2026 richt Plan Boommarter zich zelfs op het volledige Halse buitengebied. In onder meer Breedhout, Groebegracht en Veroonslinde wordt gewerkt aan meer biodiversiteit in het open landschap.
“Hier rond het Hallerbos hebben we al heel wat gerealiseerd, maar er zijn zeker nog mogelijkheden”, zegt Benjamin. “We kijken ondertussen ook naar een nieuw gebied, van de Groebegracht en de Grote Weide richting Breedhout.”
Daarbij gaat het niet noodzakelijk om nieuwe bossen. “Dat is voornamelijk landbouwgebied. Het is niet de bedoeling om daar alles te gaan bebossen. We willen er bijvoorbeeld hagen en akkerbloemen voorzien. Op die manier kunnen ook akkervogels opnieuw meer kansen krijgen.”
Feest met appels en natuur
De twintigste verjaardag wordt zondag 27 september gevierd met een groot AppeloogstFEEST in het Warandepark in Essenbeek. Van 14 tot 17.30 uur kunnen bezoekers er kennismaken met de realisaties van Plan Boommarter. Er zijn gegidste wandelingen, waarbij wordt uitgelegd hoe de verschillende natuurgebieden met elkaar verbonden werden.
Het thema van de namiddag is de appel. Bezoekers kunnen verschillende lokale appelrassen ontdekken, appels proeven en deelnemen aan een workshop appeltaart bakken. Voor kinderen zijn er onder meer een bosspel, activiteiten rond de boomgaard en de poel en kindertheater.
“En natuurlijk eten we de taart ook samen op”, klinkt het. Vanaf 16.30 uur wordt op het kaatsplein verzameld voor de zelfgemaakte appeltaart. Muziek van de Décibells uit Lembeek zorgt voor de feestelijke afsluiter.
Twintig jaar na de start is Plan Boommarter dus nog altijd volop in beweging. De droom waarmee het project begon – van losse groene eilandjes opnieuw één groter natuurlijk geheel maken – heeft ondertussen duidelijk vorm gekregen. En de volgende twintig jaar lijken vooral bedoeld om die groene verbindingen nog verder uit te bouwen.
20 jaar Plan Boommarter: van versnipperde natuur naar één groen netwerk in Halle
Twintig jaar geleden sloegen natuurverenigingen, overheden en vrijwilligers de handen in elkaar om natuurgebieden in Halle beter met elkaar te verbinden. Vandaag blikt Plan Boommarter terug op twee decennia natuurherstel, bosuitbreiding en landschapsversterking met 101 hectare aan extra natuur.
De verjaardag wordt gevierd met een dankmoment voor de partners op 23 september en een feestevenement op 27 september in het Warandepark in Essenbeek.
Toen Plan Boommarter in 2006 van start ging, was de ambitie helder: natuurgebieden ten zuidwesten van Halle zoals Hallerbos, Lembeekbos, Maasdalbos en Berendries met elkaar verbinden zodat dieren zich opnieuw veilig door het landschap kunnen verplaatsen. De boommarter, een schuwe bosbewoner die grote aaneengesloten natuurgebieden nodig heeft, werd daarbij het symbool van die ambitie.
Van losse natuur naar één groen netwerk
Intussen werken Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei, Agentschap voor Natuur en Bos, Stad Halle, Natuurpunt Halle, Natuurgidsen Zuidwest-Brabant en Provincie Vlaams-Brabant al twintig jaar samen met inwoners, landbouwers, vrijwilligers en grondeigenaars aan een sterker landschap voor mens en natuur. En dat is zichtbaar op het terrein. Door natuurgebieden uit te breiden en opnieuw met elkaar te verbinden, groeit in Halle stap voor stap een robuust groen netwerk.
Regiobeheerder Patrick Huvenne van het Agentschap voor Natuur en Bos: “Door strategische gronden aan te kopen rond het Hallerbos konden we het bos sinds de eeuwwisseling met minstens tien procent uitbreiden. Een van de grote momenten was de plantactie in maart 2019, waarbij zo'n duizend vrijwilligers 22.000 boompjes plantten, goed voor vijf hectare nieuw bos. Dankzij zulke initiatieven groeide het Hallerbos de laatste decennia uit tot bijna 640 hectare.”
Veilige verbindingen voor dieren
Een van de meest zichtbare realisaties is zondermeer het ecoduct over de Brusselse Ring aan het Hallerbos. Die natuurbrug herstelt sinds begin vorig jaar de verbinding tussen natuurgebieden die jarenlang door de autosnelweg van elkaar gescheiden waren en helpt dieren veilig de drukke verkeersas over te steken. Ook de ecotunnel aan de Pijpaenshoek draagt sinds 2011 bij aan die ontsnippering.
Samen voor meer bos
Plan Boommarter is vooral een verhaal van samenwerking op het terrein. Johan Merckx, voorzitter van Natuurpunt Halle: “De kracht van Plan Boommarter zit in de mensen die er samen hun schouders onder zetten. Vrijwilligers, buurtbewoners, verenigingen en private partners hielpen de voorbije jaren mee om nieuwe stukken bos aan te leggen en de natuur in Halle sterker te maken. Een mooi voorbeeld daarvan was de plantactie eind 2019 met KBC Group, waarmee we op een terrein van 2 hectare zo’n 3.000 boompjes aanplantten.”
Filip Ferrante, senior general manager bij KBC Group vult aan: “Ik herinner me die eerste plantactie met Natuurpunt nog goed. Ze vormde het startschot van drie acties waarmee we samen 12.000 bomen hebben geplant in België. Zulke initiatieven zijn meer dan symbolisch. Dankzij het enthousiasme en engagement van honderden KBC-medewerkers leveren we samen een concrete bijdrage aan meer natuur en een beter klimaat. Dat maakt me trots.”
Ook op tal van andere plekken kwamen er bomen bij. Zo werd in 2021 nabij Lembeekbos het Heldenbos aangeplant met zo'n 5.400 boompjes, een burgerinitiatief van Bedanktmerci met steun van BOS+ als blijvend eerbetoon aan de zorgverleners tijdens de coronaperiode.
En ook recent nog kreeg Plan Boommarter een duidelijke impuls: dit voorjaar plantten medewerkers en klanten van Luminus, vrijwilligers van het Jane Goodall Institute Belgium, buurtbewoners en jeugdverenigingen samen 3.300 bomen op een terrein van 2 hectare tussen Buizingen en het Hallerbos. In totaal kwamen er op die plek 6.500 bomen en struiken.
Grégoire Dallemagne, CEO van Luminus: “De boomplantactie in Halle toont hoe samenwerking een tastbaar verschil kan maken. Dankzij de aanplant groeit hier een nieuw bos dat het Hallerbos verbindt met de stad en de natuur in de regio versterkt. Het is inspirerend om te zien hoe deze investering vandaag deel uitmaakt van twintig jaar succesvolle natuurverbinding binnen Plan Boommarter.”
Kleine landschapselementen, groot verschil
Naast grote ingrepen zoals bosuitbreiding en ontsnippering investeerde Plan Boommarter ook sterk in een fijnmazig netwerk van kleinere landschapselementen. Hagen, houtkanten, poelen, bomenrijen, bloemrijke akkerranden en hoogstamboomgaarden maken het voor dieren mogelijk om zich door het landschap te verplaatsen. Tegelijk versterken ze de biodiversiteit, maken ze het landschap aantrekkelijker en helpen ze de streek weerbaarder te maken tegen droogte en wateroverlast.
Alwin Loeckx, directeur van Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei: “Iedereen landschapsbouwer, daar gelooft ons partnerschap in. Plan Boommarter bewijst wat mogelijk is wanneer ook inwoners enthousiast meewerken aan meer natuur. Dankzij onze vrijwilliger die huis-aan-huis gegaan is om mensen warm te maken voor de aanleg van o.a. hoogstamboomgaarden, houtkanten en poelen… zijn er intussen meer dan 25 fiere landschapsbouwers die het landschap mee versterken in hun eigen tuin of domein.”
Winst voor inwoners en stad
Plan Boommarter verbindt niet alleen natuurgebieden met elkaar, maar brengt ook mensen dichter bij de natuur. Schepen Benjamin Swalens van de Stad Halle: “Plan Boommarter brengt natuur letterlijk dichter bij de inwoners. Dankzij nieuwe wandelmogelijkheden, speel- en beleefnatuur, publieksactiviteiten en plantacties kunnen mensen de natuur in hun buurt niet alleen ontdekken, maar er ook zelf aan meewerken. Dat maakt dit project zo waardevol: het versterkt de natuur, verhoogt de leefkwaliteit in onze stad en creëert plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, ontspannen en mee bouwen aan een groener Halle.”
Schakel in een groter natuurnetwerk
Bart Nevens, gedeputeerde van de Provincie Vlaams-Brabant en voorzitter van Nationaal Park Brabantse Wouden: “Twintig jaar na de start bewijst Plan Boommarter dat natuurverbinding werkt. Wat begon vanuit een verschil in visie rond een klein stukje natuur, werd door intensief overleg een succesvolle ambitie voor een sterker landschap voor mens en natuur. Die aanpak sluit mooi aan bij de ambities van het Nationaal Park Brabantse Wouden, waar sterke natuur en verbonden landschappen centraal staan.”
Minister Ben Weyts: “We investeren steeds sterker in het groene karakter van de brede Vlaamse Rand. Vroeger waren we al tevreden als we bestaande bomen konden behouden, maar de laatste jaren zijn we veel ambitieuzer en willen we méér bomen en méér groene verbindingen. Dat is goed voor alle inwoners van onze streek, zeker ook voor de dieren. Heel wat diersoorten genieten van al die extra natuur, en wie weet vindt ook de schuwe boommarter binnenkort opnieuw een plek in de buurt.”
Feestevenement voor twintig jaar samenwerking
Op zondag 27 september volgt een gratis familiefeest in het Warandepark in Essenbeek. Bezoekers kunnen er tussen 14 en 17.30 uur genieten van appelactiviteiten, theater en natuurbeleving voor jong en oud. Eindigen doen we feestelijk met appeltaart en muziek.
Het volledige programma vind je op www.planboommarter.be.
Marc Sluys
